„Zbudujemy gdański Żoliborz”

Nie tak odległa historia lat  50 tych XX w odcisnęła piętno na dzisiejszym wyglądzie gdańskiej dzielnicy Przymorze. W Polsce był to okres powstawania wielkich osiedli mieszkaniowych. Spółdzielnie mieszkaniowe dawały pole do popisu ówczesnym architektom. W 1959 roku powstał ich pierwszy projekt, „Małe Przymorze”, którego efektem było powstanie czterokondygnacyjnych budynków przy ulicy Śląskiej. „Duże Przymorze”, to efekt ekspansji coraz to nowych spółdzielni mieszkaniowych. Spowodowała ona, że do końca lat 60-tych w tej gdańskiej dzielnicy powstało wielkie blokowisko, dając tym samym możliwość osiedlenia się kilkudziesięciu tysiącom mieszkańcom miasta. Powstały tutaj cztery odrębne osiedla, których bloki zwrócone są ku morzu. Do nadmorskiego położenia budynku nawiązuje architektura wznoszonych tutaj Falowców. Ich projektantami byli Daniel Olędzki, Tadeusz Kempski i Tadeusz Różański. Przy ulicy Piastowskiej powstały więc 11 kondygnacyjne budynki, wyginające się w kształt fali,  ich długość sięga 198, 6m, a rozpościerają się one na wysokość 31 m. Przy wykonaniu tego nowatorskiego, w ówczesnych czasach, projektu wraz z trzema wyżej wymienionymi projektantami współpracował  Janusz Morek. On również zaprojektował powstałe w 1965 roku 5 kondygnacyjne budynki, które uznane zostały wtedy za najlepsze w krajowym budownictwie spółdzielczym. Wtedy też narodził się projekt najdłuższego Falowca ( 794m!), który powstał przy ulicy Obrońców Wybrzeża Do dziś jest to najdłuższy budynek w Polsce. Osiedla, jakie powstały na terenie Przymorza w latach 60 – tych są świadectwem charakterystycznej dla tamtych czasów myśli zarówno architektonicznej jak i urbanistycznej.

 Od epoki żelaza do oliwskich cystersów

Historia Przymorza rozpoczyna się jednak dużo wcześniej, niż w epoce spółdzielni i szarych tafli blokowych. Archeologia potwierdza bowiem osadnictwo na późniejszych terenach Oliwy już w epoce żelaza. Wokół początków samego miasta i nadania mu nazwy krąży wiele legend. Według jednej z nich książę Subisław podczas polowania na jelenia  odłączył się od swojej drużyny. W lesie został zaatakowany przez dzika. Nieprzytomnego znalazł i opatrzył mieszkający tam mnich. Podczas jednej z nocy księciu przyśnił się anioł z gałązką oliwną w ręku. Mnich wyjaśnił mu sen w duchu wiary chrześcijańskiej. Tak, nawrócony z pogaństwa książę przyjął chrzest, a następnie powrócił do osady, gdzie wzniósł klasztor i nazwał go Oliwą.
Historia nie potwierdza legend, jednak wiadomym jest, że  w 1186 roku syn Sulisława, książę Sambor sprowadził do Oliwy zakon Cystersów. Cystersi to francuski zakon benedyktyński, który szerzył chrześcijaństwo w średniowiecznej Europie i zakładał w niej liczne filie. Swoja obecnością naznaczyli również historię Polski, na terenie której działali. Swoje opactwa i klasztory zakładali od połowy XIIw. min. w Sulejowie, Wąchocku, Brzeźnicy. Historyczne wzmianki o Przymorzu pojawiają się  już  w XI wieku, a w XII stało się ono wsią należącą właśnie do klasztoru cystersów oliwskich.

Konradowska Kuźnia

Około roku 1540 zmieniona została nazwa wsi z Primore na Konradshammer. Istniejący tam młyn wykupiła bowiem rodzina Conradi. Jan Konert ( Conradi ) wybudował młyn na potoku Oliwskim, i tak powstawał cały kompleks kuźnic, stąd Przymorze zmieniło nazwę na „Kuźnie Konrada”. Oprócz tego w XVI wieku powstał tam dwór oraz park, po którym dzisiaj, już odrestaurowanym (1995)mogą przechadzać się mieszkańcy. W 1874 roku Kuźnia Konrada stała się dzielnicą w okręgu urzędowym Zaspa, a w 1907 roku weszło w skład Oliwy. 1926 rok, to data, kiedy Przymorze wraz z Oliwą weszło w grancie administracyjne Gdańska. Nazwa dzielnicy Przymorze, która funkcjonuje do dziś powróciła wraz z końcem II Wojny Światowej i obejmuje odtąd tereny, które od czasów średniowiecza rozprzestrzeniły się na południe.

Przymorze dziś
Od czasów powstania wielkiego blokowiska w dzielnicy Przymorze wiele się zmieniło. Szare budynki od 1999 roku przemalowane zostały na przyjemne dla oka kolory oraz różne wzory. Powstało dużo ścieżek rowerowych oraz deptak, którym spacerowicze mogą dostać się do morza, a następnie przechadzać się nim brzegiem morza. W pobliżu znajduje się również Park Nadmorski, gdzie mieszkańcy wielkiego osiedla mogą wypoczywać wśród zieleni i nad znajdującymi się tam stawami. W rejonie ulicy Kołobrzeskiej powstało dużo obiektów handlowych, a w 2009 roku naprzeciwko Falowca otwarto nową galerie handlową. Przymorze stało się atrakcyjne dla inwestorów nieruchomości nie tylko komercyjnych ale i budowlanych. W 2004 roku przy ulicy Obrońców Wybrzeża rozpoczął się pierwszy etap budowy  budynków mieszkalnych o nazwie Horyzont, który zakończył się po dwóch latach wzbogacając dzielnicę o trzy wysokie budynki mieszkalne, które dziś tworzą kompleks 387 mieszkań. Projekt wyróżnia nowoczesna architektura, a także panoramiczne, przeszklone witryny, z których rozciąga się widok na miasto i morze. Budynek został nagrodzony pierwszym miejsce w konkursie „Fasada Roku 2007” w kategorii: nowy budynek oraz otrzymał nagrodę II  stopnia w konkursie Budowa roku 2007. Powstałe budynki, o niestandardowym wyglądzie doskonale wpisują się  w charakter architektoniczny gdańskiej dzielnicy w jakiej powstały.